Wymieniacie telewizor na model 4K, bierzecie nowy dekoder od Polsat Box albo Canal+, a obraz dalej potrafi się zacinać albo rozsypywać na kwadraty. Sprzęt sprawny, antena na dachu wisi od lat, więc gdzie szukać winnego? Bardzo często odpowiedź leży w miejscu, na które prawie nikt nie patrzy, czyli w przewodzie. Tak, kabel ma realny wpływ na jakość obrazu, choć działa to inaczej, niż większość z nas sobie wyobraża. W tym tekście pokażemy, kiedy przewód faktycznie psuje odbiór, jak to sprawdzić samemu i co kupić, żeby problem zniknął na lata.

Cyfrowy sygnał nie ma półśrodków

W czasach telewizji analogowej słaby kabel dawał śnieżący, rozmyty obraz. Dziś jest inaczej. Telewizja cyfrowa, zarówno satelitarna jak i naziemna, działa na zasadzie zero-jedynkowej. Dekoder albo odczyta dane poprawnie i pokaże idealny obraz, albo nie odczyta ich wcale. Pomiędzy tymi stanami jest wąska strefa przejściowa, w której obraz rozpada się na kolorowe kwadraty, dźwięk trzeszczy, a ekran co chwilę czernieje. Jeśli widzicie takie objawy, sygnał dociera do dekodera na granicy czytelności i wystarczy deszcz, mokry śnieg albo włączona mikrofalówka, żeby odbiór padł zupełnie.

Zły przewód nie sprawi więc, że film będzie odrobinę mniej ostry. On decyduje o tym, czy dekoder w ogóle dostanie komplet danych. Parametrem, który to opisuje, jest MER, czyli wskaźnik czystości odbieranego sygnału. Dla nadawania satelitarnego w standardzie DVB-S2 dekodery zaczynają sobie radzić od około 12 dB, ale spokojny odbiór bez zaników przy złej pogodzie zaczyna się od 15 dB w górę. Tani, źle ekranowany kabel potrafi ściągnąć ten wynik o 2-3 dB, co przy odbiorze na styk oznacza różnicę między działającą telewizją a czarnym ekranem.

Co siedzi w środku kabla koncentrycznego

Przewód antenowy wygląda niepozornie, ale każda jego warstwa robi coś innego. Rozetnijcie kawałek starego kabla, a zobaczycie kolejno:

• Żyłę środkową, czyli pojedynczy drut, którym płynie sygnał. W dobrych przewodach jest miedziana, w tanich zrobiona z aluminium pokrytego cienką warstwą miedzi (oznaczenie CCA lub CCS przy stali). Miedź przewodzi lepiej i nie koroduje na styku z wtykiem.
• Dielektryk, czyli białą piankę otaczającą żyłę. Utrzymuje ona stały odstęp między drutem a ekranem. Zgnieciony dielektryk, na przykład po zbyt mocnym dociśnięciu kabla uchwytem, zmienia parametry przewodu w tym miejscu.
• Ekran, zwykle folię aluminiową plus oplot z drucików. To tarcza, która broni sygnał przed zakłóceniami z routerów, ładowarek, silników i lamp LED. Im gęstszy oplot i więcej warstw folii, tym lepiej.
• Płaszcz zewnętrzny z tworzywa. Biały nadaje się do wnętrz, czarny z dodatkami odpornymi na słońce przeznaczony jest na zewnątrz. Wersje żelowane można prowadzić nawet w ziemi.

Norma EN50117 dzieli przewody według skuteczności ekranowania na klasy C, B, A, A+ i A++. Do instalacji satelitarnej i naziemnej w domu wybierajcie minimum klasę A. W blokach, gdzie obok siebie biegną dziesiątki przewodów i pełno jest urządzeń zakłócających, opłaca się klasa A+ lub wyższa.

Który przewód do czego, czyli porównanie typów

W polskich sklepach najczęściej traficie na przewody typu RG6 o impedancji 75 omów oraz ich lepsze odmiany markowe. Poniższa tabela zestawia to, co realnie ma znaczenie przy zakupie.

Praktyczna wskazówka: na płaszczu dobrego przewodu znajdziecie nadruk z typem, średnicą żyły i metrażem. Jeśli kabel nie ma żadnych oznaczeń, odłóżcie go na półkę. Sprawdźcie też magnesem końcówkę żyły, bo magnes przyciąga stal, a do miedzi nie przylgnie. To prosty test na żyłę CCS udającą miedzianą.

Długość trasy a siła sygnału

Każdy metr przewodu osłabia sygnał. Dobry RG6 tłumi w paśmie satelitarnym około 28-30 dB na 100 metrów, czyli przy typowej trasie 15-25 m z dachu do salonu strata wynosi 4-7 dB i dekoder nawet tego nie zauważy. Problemy zaczynają się, gdy trasa przekracza 40-50 m albo gdy po drodze są rozgałęźniki i gniazda przelotowe, z których każde zabiera kolejne 1-4 dB. W domach z trasami powyżej 50 m monterzy anten satelitarnych stosują wzmacniacze albo po prostu lepszy przewód o większej średnicy żyły. Jeżeli planujecie rozprowadzenie sygnału do 4 lub więcej pomieszczeń przez multiswitch, dobór tłumień najlepiej zostawić fachowcowi z miernikiem, bo on zsumuje straty na całej trasie i dobierze elementy tak, żeby na każdym gnieździe poziom był prawidłowy.

Jak samodzielnie wymienić wtyki i sprawdzić instalację

Większość usterek nie tkwi w środku przewodu, tylko na jego końcach. Wtyk typu F nakręcany na kabel to miejsce, gdzie najczęściej wkrada się wilgoć i gdzie pojedynczy drucik oplotu potrafi zewrzeć się z żyłą. Wymiana zajmuje kwadrans i wymaga tylko ostrego nożyka oraz nowych wtyków, najlepiej kompresyjnych zaciskanych specjalnymi szczypcami za kilkadziesiąt złotych.

• Odłączcie dekoder od prądu i odkręćcie stary wtyk od gniazda LNB lub dekodera.
• Utnijcie końcówkę przewodu razem ze starym wtykiem, jakieś 3-4 cm.
• Zdejmijcie nożykiem około 10 mm zewnętrznego płaszcza, uważając, żeby nie ponacinać drucików oplotu.
• Odegnijcie oplot do tyłu na płaszcz, a folię zostawcie na dielektryku lub delikatnie zerwijcie, zależnie od zaleceń producenta wtyku.
• Zdejmijcie około 8 mm dielektryka, odsłaniając czystą żyłę. Sprawdźcie pod światło, czy żaden drucik oplotu nie dotyka żyły, bo to najczęstsza przyczyna braku sygnału po wymianie.
• Nakręćcie lub zaciśnijcie wtyk tak, aby żyła wystawała 1-2 mm poza jego czoło, i dokręćcie połączenie ręką, a potem lekko kluczykiem 11 mm.

Po złożeniu wejdźcie w menu dekodera w zakładkę z informacjami o sygnale. Polsat Box i Canal+ pokazują tam dwa paski: siłę i jakość. Siła mówi o tym, ile sygnału dociera, a jakość o tym, ile z niego da się odczytać, i to właśnie pasek jakości powinien trzymać się powyżej 70-80 procent. Zapiszcie wartości przed wymianą wtyków i po niej, a od razu zobaczycie, czy robota przyniosła efekt.

Typowe usterki kablowe i jak je namierzyć

Zanim wezwiecie serwis, przejdźcie trasę przewodu od anteny do dekodera i sprawdźcie po kolei kilka punktów. Z naszego doświadczenia wynika, że 7 na 10 zgłoszeń o rozsypującym się obrazie kończy się na jednym z poniższych znalezisk:

• Załamany kabel przy ramie okna lub pod parapetem. Promień zgięcia nie powinien być mniejszy niż około 10 średnic przewodu, czyli dla typowego RG6 jakieś 7 cm. Ostre załamanie gniecie dielektryk i sygnał w tym miejscu się odbija.
• Woda we wtyku na zewnątrz. Skorodowany, zielonkawy nalot na żyle to pewny znak. Pomaga ucięcie kilkunastu centymetrów przewodu, nowy wtyk i nasunięcie gumowej osłonki lub owinięcie taśmą samowulkanizującą.
• Kabel przygnieciony uchwytami albo przytrzaśnięty skrzydłem okna. Spłaszczony odcinek wymieńcie albo wytnijcie i połączcie złączką beczkową, choć każda taka złączka to dodatkowa strata około 0,5-1 dB.
• Przewód biegnący równolegle do kabla zasilającego przez wiele metrów. Przy słabym ekranowaniu pojawiają się zakłócenia, więc trzymajcie odstęp minimum 10-15 cm albo krzyżujcie przewody pod kątem prostym.
• Stary, kruchy kabel z lat dziewięćdziesiątych. Płaszcz pęka od słońca, do środka wchodzi wilgoć i tłumienie rośnie z roku na rok. Taką instalację wymienia się w całości, bo łatanie kawałkami nie ma sensu.

Jeżeli po sprawdzeniu wszystkiego jakość sygnału dalej skacze, problem może leżeć w konwerterze na antenie albo w jej ustawieniu. Antenę na popularne polskie pakiety kieruje się na południe z bardzo niewielkim odchyleniem na zachód, a jej pochylenie w naszej części kraju wynosi około 29-30 stopni. Korektę ustawienia lepiej powierzyć instalatorowi z miernikiem satelitarnym, bo on widzi na bieżąco wartości MER i ustawi czaszę z dokładnością niemożliwą do osiągnięcia metodą prób na oko.

A co z kablem HDMI między dekoderem a telewizorem

Drugi przewód w całym łańcuchu to HDMI łączący dekoder, na przykład Polsat Box 4K czy Ultrabox+ 4K, z telewizorem. Tu obowiązuje ta sama cyfrowa zasada: obraz albo przechodzi w całości, albo pojawiają się miganie, czarne wcięcia i utrata synchronizacji. Drogi kabel za kilkaset złotych nie da ładniejszych kolorów niż solidny model za kilkadziesiąt, o ile oba spełniają wymagany standard przepustowości.

Do dekodera satelitarnego 4K w zupełności wystarczy certyfikowany przewód HDMI 2.0 o długości do 2-3 m. Przy trasach powyżej 5 m, na przykład do projektora, rośnie ryzyko zaników i wtedy sięga się po kable aktywne lub optyczne, które bez strat przenoszą sygnał nawet na 20-50 m.

Pytania, które słyszymy najczęściej

Czy wymiana kabla poprawi ostrość obrazu w moim telewizorze?

• Nie w sensie dodatkowej szczegółowości. Jeśli obraz jest czysty i bez zacięć, lepszy przewód niczego nie doda. Wymiana ma sens wtedy, gdy obraz rozpada się na kwadraty, znika przy deszczu albo dekoder pokazuje niską jakość sygnału.

Jak sprawdzić, czy mój kabel jest dobrej jakości, bez rozcinania go?

• Poszukajcie nadruku na płaszczu. Oznaczenia typu RG6, Triset, średnica żyły 1,0-1,13 mm i klasa A świadczą o porządnym produkcie. Brak jakichkolwiek napisów i bardzo cienki, wiotki przewód to znak ostrzegawczy. Możecie też odkręcić wtyk i przyłożyć magnes do żyły.

Gdzie najczęściej psuje się instalacja antenowa?

• Na końcówkach i przejściach: wtyki na zewnątrz, przepust przez ścianę, ostre zgięcia przy oknie. Sam środek przewodu poprowadzonego prosto i osłoniętego od pogody potrafi służyć 15-20 lat bez zarzutu.

Co zrobić, gdy obraz znika tylko podczas deszczu?

• Opady zawsze osłabiają sygnał satelitarny, ale sprawna instalacja ma na to zapas. Jeśli telewizja pada przy każdej mżawce, zapas zjadły straty w kablu, mokry wtyk albo rozstrojona antena. Zacznijcie od wymiany wtyków zewnętrznych i sprawdzenia jakości w menu dekodera, a gdy to nie pomoże, zamówcie instalatora z miernikiem do korekty ustawienia czaszy.

Czy mogę przedłużyć istniejący kabel złączką?

• Możecie, złączka beczkowa z dwoma wtykami F to legalne rozwiązanie. Pamiętajcie tylko, że każde takie połączenie tłumi sygnał i bywa wrażliwe na wilgoć, więc na zewnątrz musi być szczelnie zabezpieczone. Przy więcej niż jednej złączce na trasie lepiej położyć nowy odcinek w całości.

Jaki przewód kupić do nowej instalacji, żeby mieć spokój na lata?

• Miedziany RG6 klasy minimum A, a przy trasie zewnętrznej lub dłuższej niż 30 m model w rodzaju Triset-113 z żyłą 1,13 mm. Różnica w cenie wobec najtańszych przewodów na całej instalacji to równowartość jednej pizzy, a oszczędzicie sobie szukania usterek przez kolejną dekadę.